Het is me toch wat met die mantelzorg!

Zo'n kleine veertig jaar geleden kwam een vijftal visionaire mantelzorgers bij elkaar. Zij hadden in de gaten, dat de al eeuwen en eeuwen bestaande thuisverzorging door gezins- of familieleden, aandacht en een (nieuwe) structuur nodig zou kunnen hebben. Uit hun lovenswaardige werkzaamheden t.b.v. de toen nog 1,3 miljoen mantelzorgers in Nederland ontstond eind vorige eeuw de LOT (Landelijke Organisatie Thuisverzorgers).
Na samenvoeging van LOT met de landelijke organisatie voor zorgvrijwilligers zag Mezzo het levenslicht. De landelijke vereniging voor mantelzorgers en zorgvrijwilligers.
Zowel LOT als Mezzo hebben hard gewerkt aan de herkenning, erkenning en waardering van de mantelzorgers. Daar hadden ze de tijdgeest bij op hun hand. Er veranderde en verandert namelijk nogal wat in de samenleving:

-  De mensen bereiken steeds hogere leeftijden, met alle daaraan verbonden ouderdomsverschijnselen.
-  De gezinnen werden steeds kleiner, waarbij de kinderen vaak beter opgeleid werden dan hun ouders.
-  De gezinsleden bleven niet meer bij elkaar in de buurt wonen, maar verhuisden 'wereldwijd'.
-  De gezinssamenstellingen veranderden : trouwen op latere leeftijd; scheidingen ( 1 op de 3 huwelijken); bom-moeders; één-oudergezinnen; werkende moeders; etc.
-  Immigratie vanuit andere culturen.

Bij al die veranderingen bleef de mantelzorg gewoon bestaan. Altijd waren en zijn er mensen die zich geroepen voelen om hun chronisch zieke, gehandicapte, of oude gezins- en/of familieleden (of vriend/-in) blijvend te verzorgen. Vaak 'levenslang'. Vele uren in de week. Soms zelfs heel veel uren in de week, in een steeds toenemend aantal.
Ze doen dat uit liefde, waardering of een andere vorm van betrokkenheid. Zonder een vergoeding daarvoor te willen hebben.
Maar door de eerder genoemde veranderingen werd het wel moeilijker om mantelzorger te kunnen zijn. En menig mantelzorger/-ster vraagt zich nu af: "Wie zorgt er later voor mij?" De stichting Movisie heeft een goed gefundeerde brochure over de ontwikkelingen binnen de mantelzorg uitgegeven in mei jl. ("Krimp achter de voordeur").

Dankzij o.a. de werkzaamheden van LOT en Mezzo is het besef gegroeid, dat mantelzorg niet alleen bestaat, maar ook heel waardevol is. Zowel voor de chronisch zieke en gehandicapte, als ook voor de gemeenschap. Alle 'zorg-uren' door een mantelzorger verzorgd, hoeven niet door een steeds duurdere beroepskracht te worden gegeven. Ze besparen op die manier miljarden euro's. Ook in regeringskringen is dat besef doorgedrongen.
Het gevolg daarvan is, dat opeenvolgende kabinetten de mond vol kregen over ondersteuning van mantelzorgers. Er werd zelfs een (mislukkend) 'kadootjes-idee' ontwikkeld. Subsidies werden en worden verstrekt om plannen te ontwikkelen voor de waardering van mantelzorgers. Gemeenten kregen de opdracht (en geld) om de mantelzorgers het mantelzorgen mogelijk te blijven maken. Geslaagde initiatieven werden luide bejubeld. Het Ministerie van VWS had de mantelzorg hoog in het vaandel. En eerlijk is eerlijk, er kwamen verbeteringen in de begeleiding, waardering, ondersteuning en erkenning van de mantelzorg. Tegelijkertijd ontstonden er ook steeds meer discrepanties.

-  De overheid leunt steeds vaker op de mantelzorg door de groeiende problematiek binnen "De Zorg". Ook daar vergrijzing. Ook daar minder personeel. Ook daar salarisproblematiek. Jammer daarbij is, dat er ook steeds minder mantelzorgers zijn (zie de veranderingen in de samenleving). Gemeenten krijgen de mogelijkheden om mantelzorgers te helpen die mantelzorg te kunnen blijven geven. Jammer dat er nog een heleboel gemeenten(-ambtenaren) blijken te zijn, die hun mantelzorgers en/of het begrip mantelzorg niet eens kennen of kunnen plaatsen. Evenals een groot aantal werkgevers.
Verzorgingsinstellingen moeten van overheidswege de mantelzorgers binnen hun instellingen 'inroosteren' om zodoende het tekort aan professionals te helpen oplossen. Veel instellingen willen dat wel, maar ook een heleboel niet. Jammer daarbij is, dat mantelzorgers vaak niet in staat zijn aan het verzoek van de instelling te voldoen.
En als die instelling daardoor geen sluitend zorgprogramma kan opstellen, wordt men 'gestraft' door een vermindering in de subsidie.

De overheid wil graag meer mantelzorgers aan het bed, maar ook meer vrouwen op de arbeidsmarkt. Dus moet de mantelzorgster een keuze gaan maken. Door de daardoor ontstane problematiek ( fysiek, sociaal, financieel) worden de mantelzorgers vaak nog meer overbelast, want de mantelzorg gaat voor hen namelijk altijd voor en door. En de verlichting daarbij door bijv. gebruikmaken van een PGB of de toepassing van de Wtcg wordt wegbezuinigd. Ook de ondersteuning vanuit de Thuiszorg loopt terug  door de inmiddels alom bekende perikelen in die tak van 'De Zorg'.
De Minister heeft tienduizenden nieuwe werknemers bij de zorg toegezegd, evenals allerlei ondersteunende en vernieuwende maatregelen binnen De Zorg. Na Prinsjesdag zullen we wellicht kunnen zien wat van die toezegging terecht komt.
De Staatssecretaris was ook van plan om in september een 'Beleidsbrief' aan de Kamer te sturen betreffende de mantelzorg, maar dat stelt ze nu toch maar weer uit tot december.

Kortom, het is me wat met de "Mantelzorg". Heel wat mensen maken zich druk over en voor de mantelzorg en worden daar goed voor betaald. Heel wat maatregelen bestaan en worden aangekondigd, waarbij sommige ook echt wel succesvol zijn. En het allerbelangrijkste: heel veel mantelzorgers gaan gelukkig gewoon door met de door hen gegeven zorg. Jammer alleen, dat er steeds meer overbelaste mantelzorgers zijn, die nu zelf zorg nodig hebben. Jammer ook, dat er nog altijd geen wetsregel bestaat, waarin de rechten van (intensieve) mantelzorgers worden bepaald en zijn vastgelegd. Maar wie weet, misschien wordt dat geregeld in die beleidsbrief van de Staatssecretaris.

Wim Klein (DCMN).